काठमाडौं । एलन मस्क नेतृत्वको अन्तरिक्ष कम्पनी स्पेसएक्सले इतिहासकै ठूलो प्रारम्भिक सार्वजनिक प्रस्ताव (आईपीओ) ल्याउने तयारी अघि बढाएको छ। कम्पनीले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार अर्बौं डलर बराबरको सेयर बिक्री योजना अघि सारिएको छ, जसले विश्व वित्तीय बजारमा ठूलो चासो उत्पन्न गरेको छ।
उपलब्ध तथ्यांकअनुसार गत वर्ष कम्पनीले करिब ८.७ अर्ब डलर आम्दानी गरे पनि सञ्चालनतर्फ ५.६ अर्ब डलर घाटा बेहोरेको थियो। चालु वर्षको सुरुआतमा पनि घाटा जारी रहेको उल्लेख गरिएको छ। IPO बाट उठाइने रकम आधिकारिक रूपमा खुलाइएको छैन, तर अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषणहरूले यसको आकार ७५ अर्ब डलर वा सोभन्दा बढी हुन सक्ने आँकलन गरेका छन्। यदि त्यस्तो भयो भने, यो विश्वकै ठूलो आईपीओ बन्नेछ।
कम्पनीले उठ्ने पूँजी मानवलाई बहुग्रहीय बनाउने दीर्घकालीन योजनामा प्रयोग गर्ने जनाएको छ। चन्द्रमा र मङ्गल ग्रहमा मानव बस्ती बसाल्ने लक्ष्यलाई सुदृढ बनाउन यो रकम प्रयोग हुने बताइएको छ। मस्कको पारिश्रमिकसमेत यस्तै लक्ष्यसँग जोडिएको छ—मङ्गलमा ठूलो मानव उपनिवेश स्थापना गर्न सके मात्र उनले विशेष लाभ पाउने व्यवस्था छ।
सन् २००२ मा स्थापना भएको SpaceX हाल पुनः प्रयोगयोग्य रकेटमार्फत अन्तरिक्ष प्रक्षेपणमा अग्रणी कम्पनीका रूपमा स्थापित छ। यसको इन्टरनेट सेवा परियोजना Starlink पनि सफल व्यवसायमध्ये एक हो, जसले विश्वभर लाखौं प्रयोगकर्तालाई सेवा दिइरहेको छ।
तर कम्पनीका सबै लगानी सफल भने छैनन्। मस्ककै अन्य कम्पनीहरू—X (formerly Twitter) र xAI—मा गरिएको लगानी घाटामा रहेको भन्दै केही लगानीकर्ताले आलोचना गरेका छन्।
SpaceX को आम्दानीमा अमेरिकी सरकारी निकायहरूको ठूलो योगदान रहेको छ। NASA लगायत विभिन्न संस्थासँग भएका सम्झौताबाट उल्लेख्य राजस्व आएको छ। यसले मस्क र Donald Trump बीचको सम्बन्धबारे पुनः बहस सुरु गराएको छ।
कम्पनीको स्वामित्व संरचना पनि विशेष छ। मस्क र केही प्रमुख लगानीकर्ताले बढी मताधिकार दिने विशेष सेयर पाउनेछन्, जसले कम्पनीको निर्णय प्रक्रियामा उनीहरूको नियन्त्रण कायम रहनेछ। IPO प्रक्रिया अन्तर्गत लगानीकर्ता प्रस्तुति (रोड शो) जुनको सुरुआतदेखि सुरु हुने अपेक्षा गरिएको छ।
