काठमाडौं । अमेरिका र इजरायलले इरानविरुद्ध युद्ध तीब्र बनाएपछि कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल १०० अमेरिकी डलरभन्दा माथि पुगेको र विश्वभरका सेयर बजारहरू घटेपछि जी-७ राष्ट्रहरुले आकस्मिक बैठक बोलाएको छ । बैठकमा ब्रिटेनकी अर्थमन्त्री रेचल रिभ्स (Rachel Reeves) सहित औद्योगिक रूपमा विकसित देशहरूका अर्थमन्त्रीहरू भेला भएर युद्धको आर्थिक प्रभावबारे छलफल गर्नेछन्।
ऊर्जा आपूर्तिमा दीर्घकालीन अवरोध हुने डरका कारण सोमबार विश्व बजारमा तेलको मूल्य झन्डै १२० डलरसम्म पुगेको थियो। प्रमुख तेल ढुवानी मार्ग होर्मुज जलडमरूमध्य (Strait of Hormuz) बाट आपूर्ति अवरुद्ध हुने चिन्ताले बेलायतको एफटीएसई (FTSE 100) सेयर सूचकांक पनि १.७% ले घटेर खुलेको थियो।
फाइनान्सियल टाइम्स का अनुसार जी-७ बैठकमा अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सी (IEA) को समन्वयमा विभिन्न देशहरूले आफ्ना पेट्रोलियम भण्डारबाट तेल बजारमा संयुक्त रूपमा आपूर्ति गर्ने विषयमा पनि छलफल हुनेछ।
मध्यपूर्व क्षेत्रबाट ऊर्जा आपूर्ति अवरुद्ध भएमा विश्वभरका उपभोक्ता र व्यवसायका लागि इन्धनको मूल्य अझ बढ्न सक्ने खतरा रहेको छ। सामान्यतया विश्वको करिब एक-पाँचौं तेल आपूर्ति होर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै ढुवानी हुन्छ। तर युद्ध सुरु भएको एक हप्ताभन्दा बढी समय भइसकेपछि उक्त साँघुरो समुद्री मार्गबाट हुने यातायात लगभग रोकिएको छ।
आइतबार इरानले अली खामेनेई (Ali Khamenei) का छोरा मोज्तबा खामेनेई (Mojtaba Khamenei) लाई सर्वोच्च नेताको उत्तराधिकारी घोषणा गरेको छ, जसले युद्ध सुरु भएको एक हप्तापछि पनि देशमा कडा धारका नेताहरूको नियन्त्रण कायम रहेको संकेत दिएको छ।
यसैबीच अमेरिका र इजरायलले सप्ताहन्तमा इरानभरि नयाँ हवाई आक्रमणहरू गरेका छन्, जसमा तेल भण्डारण केन्द्रहरू समेत निशाना बनाइएका छन्। उता इरानले छिमेकी खाडी देशहरूको ऊर्जा पूर्वाधारलाई पनि निशाना बनाएको छ। साउदी अरेबियाले सोमबार बिहान आफ्ना प्रमुख तेल क्षेत्रतर्फ आउँदै गरेका दुई चरणका ड्रोनहरू नष्ट गरेको जनाएको छ।
सोमबार बिहान एसियाली बजारमा ब्रेन्ट कच्चा तेल (Brent crude) को मूल्य २५% भन्दा बढी बढेर ११९.५० डलर ( $119.50) प्रति ब्यारेल पुगेको थियो, पछि घटेर करिब १०९ डलरमा कारोबार भइरहेको छ।
अमेरिकी कच्चा तेल डब्लुटीआई (West Texas Intermediate) पनि यस्तै उतार–चढावपछि करिब १०४ प्रति ब्यारेल मा कारोबार भइरहेको छ। एसिया–प्रशान्त क्षेत्रका सेयर बजारहरू तीव्र रूपमा घटेका छन्। जापानको निक्केई २२५ (Nikkei 225) सूचकांक सुरुमा ७% भन्दा बढी घटेपछि अन्ततः ५.२% ले घटेर बन्द भयो।
दक्षिण कोरियाको कोस्पी (Kospi) सूचकांक ८% भन्दा बढी घटेपछि बजारमा २० मिनेटका लागि कारोबार रोकिएको थियो। यस्तो “सर्किट ब्रेकर” प्रणाली आकस्मिक घबराहटमा हुने बिक्री रोक्न प्रयोग गरिन्छ। अन्ततः कोस्पी ६% ले घटेर बन्द भयो।
पिटरसन इन्स्टिच्युट फर इन्टरनेशनल इकोनोमिक्स का विज्ञ अदनान मजारई (Adnan Mazarei) ले केही खाडी देशहरूमा उत्पादन रोकिएको र युद्ध लामो समय चल्ने संकेत देखिएकाले तेलको मूल्य बढ्नु स्वाभाविक भएको बताए।
उनले भने, “अब मानिसहरूले यो युद्ध चाँडै समाप्त हुने छैन भन्ने महसुस गर्न थालेका छन्।” अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प (Donald Trump) ले भने बढ्दो तेल मूल्यबारेको चिन्तालाई बारम्बार अस्वीकार गरेका छन्।
आइतबार उनले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल ट्रुथमा लेखेका छन्, “इरानको परमाणु खतरा समाप्त भएपछि छोटो समयका लागि बढेको तेल मूल्य छिट्टै घट्नेछ। अमेरिका र विश्वको सुरक्षा र शान्तिका लागि यो सानो मूल्य हो। फरक सोच्नेहरू मूर्ख हुन्।”
उनका ऊर्जा मन्त्री क्रिस राइट (Chris Wright) ले पनि आइतबार अमेरिकी मिडियालाई बताए कि इजरायलले इरानको ऊर्जा संरचनालाई निशाना बनाइरहेको हो, अमेरिका होइन।
अमेरिकामा पेट्रोलको मूल्य बढ्न थालेको छ। अटोमोबाइल एशोसिएशन (AAA) का अनुसार गत हप्ता नियमित पेट्रोलको औसत मूल्य ११ प्रतिशतले बढेर ३.३२ डलर प्रति ग्यालोन पुगेको छ।
जी-७ मा अमेरिका, बेलायत, फ्रान्स, जर्मनी, इटाली, क्यानडा र जापान रहेका छन् । – बीबीसी
